استان هرمزگان با وسعت شصت و هشت هزار و چهارصد و هفتاد و پنج و هشت دهم كیلومتر مربع، در جنوب ایران مابین مختصات جغرافیایی بیست و پنج درجه و بیست و سه دقیقه تا بیست و هشت درجه و پنجاه و هفت دقیقه عرض شمالی، و پنجاه و دو درجه و چهل و یك دقیقه تا پنجاه و نه درجه و پانزده دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع شده است. این استان از شمال و شمال شرقی با استان  كرمان ؛ از جنوب با خلیج فارس و دریای عمان از جنوب شرقی با سیستان و بلوچستان؛ و از غرب با استان‌های فارس و بوشهر همسایه است.

 تنگه هرمز، یكی از حساس‌ترین و حیاتی‌ترین گذرگاه‌های آبی عصر حاضر، در قلمرو سیاسی این استان قرار دارد. این تنگه هلالی شكل صد و هشتاد و هفت كیلومتر طول دارد. عمق تنگه هرمز به دلیل شیب تند كف آن از قسمت شمال به جنوب متغیر است؛ به طوری كه در نزدیكی جزیره لارك، در حدود سی و شش متر و در ساحل جنوبی نزدیك شبه جزیره مسندام صد و هشتاد متر است. همچنین چهارده جزیره كوچك وبزرگ به نام‌های ابوموسی، بنی فرور، تنب بزرگ وكوچك، سیری، شتور، فرور، كیش، لاوان، قشم ، لارك ، هرمز، هندورابی و هنگام در محدوده آب‌های ساحلی این استان قرار دارند. استان هرمزگان،‌طبق آخرین تقسیمات كشوری،‌مشتمل بر هشت شهرستان،‌بیست و یك بخش، شصت و نه دهستان و دو هزار و چهل و شش آبادی دارای سكنه است و شهرستان‌های آن عبارتند از: بندرعباس، بندر لنگه، میناب، رودان، قشم، جاسك، حاجی‌آباد و ابوموسی

  جغرافیای طبیعی و اقلیم استان

بخش عمده‌ای از مساحت این استان را مناطق كوهستانی در برگرفته‌اند. كوه‌های این منطقه ادامه رشته كوه‌های زاگرس‌اند كه به تدریج از شمال شرقی به جنوب شرقی امتداد می‌یابند. ادامه این رشته همراه با كاهش ارتفاع، به تپه ماهورهای آهكی، گچی و شنی منتهی شده و به زمین‌های پست ساحلی خلیج‌فارس و دریای عمان متصل می‌گردد. این ناحیه پست ساحلی، در اطراف تنگه هرمز وسعت بیشتری یافته، و شرایط مساعدی برای كشاورزی و صیفی‌كاری به وجود آورده است.با توجه به مشخصات اقلیمی و استقرار استان هرمزگان در منطقه فوق حاره‌ای، گرمی هوا مهم‌ترین پدیده مشهود اقلیمی آن است.استان هرمزگان از مناطق گرم و خشك ایران است و اقلیم آن تحت تأثیر آب و هوای نیمه‌بیابانی و بیابانی قرار دارد. هوای نوار ساحلی در تابستان‌ها، بسیار گرم و مرطوب است و گاهی نیز دمای آن از پنجاه و دو درجه سانتی‌گراد تجاوز می‌كند. دمای متوسط سالانه این منطقه در حدود بیست و هفت درجه سانتی‌گراد است. از ویژگی‌های آب و هوایی استان هرمزگان، یك فصل طولانی گرم و یك فصل كوتاه خنك است. فصل گرم همراه با هوای شرجی نه ماه به درازا می‌كشد. فصل تابستان از اوایل اسفندماه شروع می‌شود؛ هوا رفته رفته رو به گرمی می‌رود تا این كه گرما در تیر و مرداد به اوج خود می‌رسد. فصل خنك آن همراه با خشكی نسبی هوا، در حدود سه ماه طول می‌كشد. این فصل از اوایل آذرماه شروع می‌شود و تحت تأثیر توده‌های هوای خنك غربی قرار می‌گیرد. دمای هوای این استان، در سردترین شب‌های سال، به ندرت به صفر درجه می‌رسد و در روزهای زمستانی، دمای آن معمولاً از ده درجه سانتی‌گراد بالای صفر پایین‌تر نمی‌آید. اصولاً آب و هوای این استان همانند آب و هوای نواحی بیابانی است و میزان بارش‌های جوی آن نیز فوق‌العاده اندك می‌باشد. در این منطقه، در حدود نه ماه از سال، بارندگی مهمی صورت نمی‌گیرد و قسمت عمده بارندگی آن نیز در یك یا دو نوبت به وقوع می‌پیوندد در همان موارد اندك هم،‌بارندگی آن اغلب مانند باران‌های بهاری سیل‌آسا است و خسارات فراوانی به بارمی‌آورد.

جغرافیای تاریخ استان

جغرافیای تاریخی استان هرمزگان با تاریخ و جغرافیای خلیج‌فارس در هم آمیخته است. تا قرن چهارم پیش از میلاد، مدارك پراكنده‌ای بر پایه نوشتارهای تاریخ‌نگاری یونانی درباره خلیج‌فارس وجود دارد. ظاهراً در دوران بسیار كهن، اقوامی در سواحل غربی خلیج‌فارس و دشت‌های جنوبی و غربی ایران می‌زیسته‌اند. شواهدی نیز مبنی بر پیدایش و توسعه دریانوردی در آن دوران وجود دارد. از جمله می‌توان به دریانوردی بابلیان در قرن هفتم پیش از میلاد، در خلیج‌فارس اشاره كرد. نخستین مدرك قطعی در خصوص دریانوردی در خلیج‌فارس،‌ به زمان نئار خورس یا «نئارك»، دریاسالار اسكندر مقدونی، مربوط است. اسكندر پس از فتح سرزمین‌های اطراف رودخانه سند (هندوستان) ظاهراً از طریق مصب رودخانه سند و دریا، به سوی مكران و تنگه هرمز و خلیج‌فارس  حركت كرد و در سال سیصد و بیست و شش قبل از میلاد، از دهانه رودخانه سند گذشت؛ ولی طوفان و امواج سهمگین دریا وی را مجبور به بازگشت نمود. اسكندر، دریاسالار خود به نام نئارك (نئار خوس) را به عنوان سرپرست ناوگان دریایی رهسپار خلیج‌فارس كرد. نئارك پس از عبور از سواحل مكران،‌ به بندر هرمز یا میناب كنونی رسید. نئارك در خلیج‌فارس به جزیره خالی از سكنه‌ای به نام «بارقانا»‌كه گفته می‌شود همان جزیره «هرمز» یا «لارك» یا «اوآراكنا» و یا «كیش» كنونی است،‌رسید. نئارك چنین گفته است كه هیچ یك از سواحل را در طول سفر دریایی خود مانند سواحل خلیج‌فارس آباد و مزروع ندیده است. تاریخ مكتوب بندر هرمز از زمان اردشیر بابكان آغاز می‌شود. مورخین شرقی و اروپایی چنین گفته‌اند كه روزگار آبادانی بندر هرمز بین سال‌های دویست و چهل و یك الی دویست و یازده میلادی بوده؛ ولی پس از ظهور اسلام و سقوط دولت ساسانی، به عنوان یكی از مهم‌ترین مراكز داد و ستد شرق معروفیت پیدا كرده است. در سال‌های هفتصد و پنجاه الی ششصد و شصت و یك میلادی، منطقه خلیج‌فارس جزو قلمرو خلافت اموی و سپس جزو قلمرو خلافت عباسی (در سال‌های هزار و دویست و هشتاد و پنج الی هفتصد و پنجاه میلادی) بوده است. از اواخر قرن هشتم میلادی كه دوران شكوفایی خلافت عباسی بود، داد و ستدهای دریایی رونق بسزایی یافت. بسیاری از مورخین،‌این راه دریایی را با اهمیت‌تر از جاده معرو ف ابریشم یا شاخه مهمی از آن می‌دانند. ماركوپولو، جهانگرد مشهور ایتالیایی در سال‌های هزار و دویست و هفتاد و دو و هزار و دویست و نود و سه میلادی از بندر هرمز دیدن كرد. وی گزارش كرده است كه جواهرات ایران، عاج و ابریشم هند و چین و مروارید بحرین در بازارهای بندر هرمز خرید و فروش می‌شده است

  در سال هزار و سیصد میلادی سیف‌الدین- پادشاه بومی بندر هرمز- از ترس حمله مغول‌ها، بندر هرمز را ترك و به جزیره هرمز (جردم) عزیمت كرد و در آنجا شهر دیگری بنا نهاد. در سال هزار و چهارصد و پنجاه و سه میلادی هنگامی كه قسطنطنیه به دست سلطان محمد فاتح سقوط كرد، ارتباط زمینی اروپاییان با آسیا گسسته شد. در سال هزار و چهارصد و نود و هفت میلادی، برای اولین بار استعمارگران غربی به فرمانروایی «واسكو دوگاما» در بنادر خلیج‌فارس پیاده شدند. در سال هزار و پانصد و شش میلادی پرتغالی‌ها به عنوان محافظت از منافع پرتغال در برابر تجار مصری و ونیزی، به رهبری «آلفونسو آلبوكرك» با هفت‌كشتی جنگی جزیره هرمز را محاصره نمودند. بندر هرمز در این زمان،‌كلید تجاری خلیج‌فارس محسوب می‌شد و راوادویه از كنار همین بندر در تنگه هرمز عبور می‌كرد. سقوط هرمز كه از نظر تجاری و نظامی برای دولت ایران اهمیت داشت، به جدا شدن هرمز از ایران و تسلط پرتغالی‌ها بر تنگه هرمز و وضع مالیات برای عبور كشتی‌ها گردید. شاه اسماعیل صفوی كه در صدد اعاده مالكیت ایران بر هرمز بود به سبب گرفتاری‌های ناشی از جنگ با عثمانیان، به بیرون‌راندن پرتغالی‌ها موفق نشد و پیمانی با آنان منعقد نمود كه به موجب آن پرتغالی‌ها می‌بایست در لشكركشی به بحرین، شاه اسماعیل را مساعدت می‌كردند. با این پیمان تسلط پرتغالی‌ها بر خلیج‌فارس تا مدتی تثبیت شد؛ ولی شاه‌عباس بزرگ با كمك قوای انگلیس، حاكمیت پرتغالی‌ها بر خلیج‌فارس را پایان داد. هنلدی‌ها در هزار و چهار هجری قمری تجارتخانه‌ای در بندرعباس تأسیس كردند و به دنبال آن رقابت،‌بین هلند و انگلستان شدت گرفت. در اواخر دوره سلطنت شاه صفوی، دولت ایران به لغو معافیت گمركی واردات و صادرات هلندی‌ها اقدام كرد. هلندی‌ها به حصار جزیره قشم هجوم آوردند و برای جلوگیری از تجارت انگلیس، چند كشتی‌ جنگی به تنگه هرمز و بندرعباس اعزام كردند. دولت ایران ضمن تقاضای صلح،‌به هلندی‌ها اجازه داد كه در هر نقطه‌ای از ایران به تجارت ابریشم اقدام كنند و از معافیت گمركی در واردات برخوردار شوند. در همین زمان،‌با تیره شدن روابط بین هلند و انگلیس در اروپا،‌هلندی‌ها به كشتی‌های انگلیس در جاسك حمله كردند و قشم را به دست گرفتند؛ بندرعباس را گلوله‌باران كردند؛ دژ مستحكمی را در نزدیكی تجارتخانه خود در بندرعباس احداث نمودند؛ برای نزدیكی بیشتر با دهانه خلیج‌فارس تأسیسات تجاری خود را به جزیره خارك منتقل كردند و از پرداخت اجاره بهای خارك به میرمهنا، خاكم بندر ریگ و جزیره خارك خودداری نمودند. میرمهنا در سال هزار و هفتصد و شصت و پنج میلادی به هلندی‌ها حمله برد، دژ آن‌ها را تسخیر كرد و آنان را از جزیره بیرون راند. بدین ترتیب هلندی‌ها كه مركز تجاری خود را از بندرعباس برچیده بودند،‌ عملاً از خلیج‌فارس خارج شدند. با تشكیل و رسمیت‌یافتن كمپانی هند شرقی،‌دولت انگلیس سیاست گسترده استعماری خود را علیه ایران به كار گرفت و در اندك مدتی بر سراسر سواحل خلیج‌فارس تسلط یافت. دولت انگلیس و عمال كمپانی هند شرقی با نیرنگ، از اتحاد قدرت‌های محلی جلوگیری كردند و با ایجاد جنگ‌های منطقه‌ای، موجبات ضعف آن‌ها را فراهم آوردند. در این دوره، سیاست انگلیس در خلیج‌فارس ایجاد شیخ‌نشین‌های متعدد و كوچك بود تا از اتحاد آن‌ها در مقابل خود جلوگیری كند. خلیج‌فارس بعد از جنگ جهانی اول، نه تنها به عنوان یك معبر دریایی تجاری بسیار مهم، بلكه به عنوان بزرگترین كانون نفت و منبع مهم رشد صنایع،‌اهمیت اقتصادی و استراتژیكی فراوانی یافت؛ به طوری كه كلیه طرف‌های تجاری خارجی ایران به ویژه انگلیس با جدیت تمام تلاش كردند حضور فیزیكی خود را در خلیج‌فارس حفظ كنند.